Większość z nas uważa, że reklama w Polsce rozpoczęła się z końcem XX wieku wraz z przywróceniem gospodarki rynkowej.  Okazuje się, że reklama w Polsce, a właściwie różne działania marketingowe były w Polsce obecne już na przełomie XIX i XX wieku. Pierwszy podręcznik dotyczący promocji towarów i usług został wydany w Polsce w 1896 roku. Można w nim przeczytać: 

„Dziś kupiec, choćby miał firmę z wiekową tradycyą i najlepszy towar pod słońcem, choćby był idealnie uczciwy i w ciągnięciu zysków umiarkowany, jeżeli się nie będzie przypominał publiczności, musi zginąć. […] Kupiec bez reklamy obejść się nie może. Zastrzegamy atoli, że w pracy niniejszej nie mówimy o bladze, ale o reklamie uczciwej i pożytecznej, o reklamie, jako o ważnym czynniku życia ekonomicznego.”

We wczesnych latach XX wieku działania marketingowe nie były powszechne. Tradycyjni kupcy twierdzili wtedy, że jeśli ktoś prowadzi działania reklamowe, to na pewno ma kłopoty finansowe. 

Po odzyskaniu niepodległości do początku II wojny światowej działania promocyjne rozwijały się w Polsce dosyć dynamicznie, aczkolwiek znacznie wolniej niż w Europie Zachodniej czy Stanach Zjednoczonych.

Więcej o działaniach marketingowych w dwudziestoleciu międzywojennym można przeczytać tutaj.

Kawa Pluton – marketing na początku XX wieku

Pluton już na początku XX wieku prowadził działania marketingowe. Wysyłał ulotki reklamujące firmę, dawał ogłoszenia do prasy z okazji otwarcia nowych sklepów, a nawet wprowadził kupony dla swoich klientów, za które można było otrzymać 10% rabat na produkty. Pluton uczestniczył też w targach, gdzie otrzymywał różne nagrody, np. na wystawie Rolniczo-Przemysłowej w 1885 roku, co wykorzystywano w reklamach i ulotkach. Tuż przed 30-leciem firmy ogłoszono konkurs na plakat. Jury konkursu, w którym znajdowali się znani działacze warszawscy, wybrało pracę przedstawiającą dziewczynę z młynkiem do kawy. Zarząd Plutona wybrał jednak inną pracę przedstawiającą księżyc wąchający aromat wydobywający się z filiżanki kawy. 

Kawa Pluton – marketing w dwudziestoleciu

Działania marketingowe zintensyfikowano w latach 30-tych, kiedy kierownictwo firmy objął Kordian Tarasiewicz. Rozpoczął on wprowadzanie nowych rozwiązań od zmiany znaku firmowego z przedstawiającego boga Plutona na ziarenko kawy w płomieniu. Od tej pory opakowania, papier firmowy, młynki do kawy i wszelkie reklamy prasowe były opatrzone nowym logo. Znak firmowy widniał również na samochodach firmowych, nie tylko z boku, ale i na dachu, aby pasażerowie tramwajów mogli widzieć reklamę tej warszawskiej palarni kawy. Samochody Plutona brały również udział w defiladach organizowanych z okazji różnych uroczystości kupieckich. Reklama firmowa była umieszczana również na tramwajach, co w tamtych czasach znacząco zwiększało jej zasięg.

Z okazji otwarcia nowych sklepów wysyłano ulotki reklamowe za pośrednictwem Reklamy Pocztowej, która udostępniała adresy grupy docelowej, którą w przypadku Plutona była szeroko rozumiana inteligencja, gdyż to właśnie ona była największym konsumentem kawy.

Działania marketingowe Tadeusza Tarasiewicza były również nakierowane na zwiększenie atrakcyjności opakowań kawy i herbaty Plutona. Zaangażował on znanych grafików polskich – Eryka Lipińskiego i Jerzego Hryniewieckiego, którzy projektowali nowe opakowania blaszane oraz papierowe.

W celu edukacji konsumenta, Pluton organizował pokazy parzenia kawy w Instytucie Gospodarstwa Domowego i Związku Pań Domu. Co ciekawe, Związek Pań Domu organizował różne ankiety wśród kobiet, np. w jakich godzinach powinny być otwierane sklepy.

Reklama prasowa Plutona nie ograniczała się tylko do zwykłych ogłoszeń reklamowych czy informacji o otwarciach sklepów. W prasie organizowano różne konkursy, jak np. konkurs rozpoznawania znaków firmowych w „Kurierze Poznańskim”, konkurs spostrzegawczości w „Dobrym Wieczorze”.  Umieszczano też w prasie grę dla dzieci, w której widniały produkty Plutona. 

Działania marketingowe były również nakierowane na zwiększenie atrakcyjności sklepów firmowych Plutona. Do projektów aranżacji wnętrz zatrudniano znanych architektów, a nad sklepami umieszczano nowoczesne neony. 

W czasie Targów Poznańskich na stoisku tej warszawskiej palarni kawy wydawano bezpłatnie kawę w filiżankach z firmowym logo. Filiżanki tak się podobały, że niektórzy z odwiedzających zabierali je ze sobą, a nowe trzeba było sprowadzać przez konduktorów pociągów pospiesznych z Warszawy. Porcelana firmowa była również używana w kawiarniach, w których podawana kawę Pluton m.in. w słynnym w dwudziestoleciu międzywojennym „Zodiaku”. Jak można wywnioskować, działania marketingowe Plutona w dwudziestoleciu międzywojennym stały na bardzo wysokim poziomie i wiele z nich wyprzedzało swoje czasy.

Tuż przed rozpoczęciem II wojny światowej sytuacja finansowa Plutona była znakomita, a jego pozycji rynkowej mogli zazdrościć najwięksi konkurenci. Sprzedaż w 1938 roku była o około 30% wyższa niż w 1934 roku, a zyski osiągnęły poziom sprzed wielkiego kryzysu. Pluton miał wtedy 31 sklepów własnych, co stawiało firmę w czołówce przedsiębiorstw posiadających sklepy fabryczne. Dla porównania Julius Meinl miał 27 sklepów, Wedel 29 sklepów w kraju i 1 w Paryżu, K. Jankowski Fabryka Sukna w Bielsku 25 sklepów. Niestety wybuch wojny zniweczył wszelkie plany rozwoju palarni kawy Pluton. Do najważniejszych z zadań stojących przed dyrekcją Plutona, na czele z Kordianem Tarasiewczem, były ochrona budynków palarni, magazynów, biur, utrzymanie pracowników, danie zatrudnienia ludziom związanym z Plutonem oraz pomoc potrzebującym rodakom.

W czasie bombardowań Warszawy w 1939 roku budynki fabryczne nie zostały uszkodzone, ale sklepy znacznie ucierpiały, a cztery zostały spalone.  Zniszczeniu uległ również bar kawowy na Marszałkowskiej. Do stycznia 1940 roku udało się wyremontować 19 sklepów. Jednakże problemem była dostępność towarów, którymi można byłoby handlować. Na skutek działań wojennych zaginęła lub uległa zniszczeniu większość zapasów, a w listopadzie 1939 roku władze niemieckie wydały zarządzenie o konfiskacie wszystkich zapasów kawy i herbaty. Na początku Pluton zwiększył sprzedaż słodyczy Wedla i zaczął handlować sardynkami, winami, wódkami, sacharyną i konserwami. Następnie udaje się Plutonowi rozpocząć handel artykułami kartkowymi, z których zysk jest niewielki, ale pozwala utrzymać zatrudnienie. Udało się też otworzyć w Warszawie kawiarnię „Fregata” razem z Panią Dziakiewiczową, której słynny lokal „Zodiak” uległ zniszczeniu. We „Fregacie” kelnerkami były takie znane postacie, jak Wanda Gojawiczyńska – córka Poli, Nina Andrycz, Wiwa Thomme i Stefania Skotnicka – córki polskich generałów. Zarząd Plutona podjął również współpracę z właścicielami fabryki przetworów owocowych w Płudach pod Warszawą. Fabryka ta produkowała głównie marmoladę, ale również wytwarzano przecier pomidorowy, konserwy warzywne i owocowe. Pluton zwiększył również produkcję kaw zbożowych, uzyskując zezwolenie władz okupacyjnych na ich sprzedaż. Tak o czasach wojny opowiadał Kordian Tarasiewicz.

W czasie okupacji palarnia kawy Pluton wspierała swoich pracowników – wydawano darmowe zupy, wypłacano zasiłki pieniężne, utworzono kasę zapomogowo-pożyczkową, zapewniono opiekę lekarską, pokrywano koszty leczenia. Pluton wydawał również zaświadczenia o zatrudnieniu osobom narażonym na wywózki, wysyłał paczki do oficerów w oflagach, utrzymywał domy dziecka dla dzieci Zamojszczyzny.

Wielkie wysiłki zarządzających i pracowników Plutona pozwoliły na zwiększenie zatrudnienia, które przed wybuchem Powstania Warszawskiego wyniosło około 250 osób, a więc ponad dwa razy więcej niż przed wybuchem wojny.W momencie wybuchu Powstania Warszawskiego całe zapasy żywności Plutona zostały przejęte przez dowództwo intendentury Komendy Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej. Dzięki temu zabezpieczono żywność dla walczących. W czasie Powstania zniszczeniu uległo większość sklepów oraz budynek fabryczny i mieszkalny na Grzybowskiej 37. Na szczęście ocalało 100 ton pulpy owocowej, dzięki czemu można było rozpocząć produkcję marmolady. Cudem ocalały też wina zamurowane w piwnicy, które można było teraz sprzedawać.

Zaangażowanie pracowników w czasie wojny

Koniecznie należy wspomnieć o zaangażowaniu pracowników Plutona w ratowanie firmy w czasie działań wojennych. Przed spaleniem, fabrykę na Grzybowskiej w 1939 roku uratowali Pan H. Albrecht mieszkający w budynku mieszkalnym oraz księgowy Plutona Stanisław Zalewski. Gdy nie można było zorganizować transportu, pracownicy wózkami wozili towar do sklepów, przedzierali się przez bombardowaną Warszawę, aby dopilnować fabryki na Żytniej oraz przewozili towar z Żytniej na Grzybowską pod ostrzałem artyleryjskim. 

Słowa Jana Sobczyńskiego (palacza kawy) najlepiej oddają ducha solidarności pracowników:

„Troska pracowników o firmę przejawiała się najdobitniej w czasie Powstania Warszawskiego. Wtedy, kiedy najstraszliwszy wróg niszczył wszystko, co polskie, obracał w gruzy cały dorobek narodowy – robotnicy zorganizowali straż i do ostatniej chwili strzegli majątku firmy. O tej trosce pracowniczej w owym okresie świadczy chociażby następujący przykład: w czasie pełnienia dyżuru w formie przez kolegę Królaka jeden z robotników zawiadomił, że pali się jego dom, a on w odpowiedzi tej stwierdził, że „trudno, niech się pali, a ja będę bronił majątku firmy!”. Niestety obrona ta nie pomogła i wszystko uległo zniszczeniu, tak jak i cała Warszawa.”

Pluton TiM Tarasiewiczów prowadził swoją działalność głównie w Warszawie. Tu były zlokalizowane palarnie kawy i większość sklepów. Tak więc, w wyniku II wojny Pluton poniósł ogromne straty, tak jak i cała Warszawa. 

Kordian Tarasiewicz rozpoczął odbudowę rodzinnego przedsiębiorstwa od przywrócenia do działania dawnej firmy kawowej „Kaiser’s Kaffegeschaft” w Gdańsku. Udało mu się ściągnąć kilku pracowników Plutona z Warszawy, m.in. palacza kawy. Niestety z powodu braku wsparcia finansowego ze strony banków, po roku pracy Pan Kordian wycofał się z tego przedsięwzięcia. 

Jednocześnie rozpoczęto prace nad odbudową fabryki i domu mieszkalnego przy Grzybowskiej 37 w Warszawie. Pieniądze na odbudowę znalazły się, można powiedzieć, przez przypadek, kiedy w magazynach w Lublinie odnalazła się duża partia sacharyny, którą handlował w czasie wojny Pluton. W końcu 1945 roku palarnia kawy przy Grzybowskiej została uruchomiona. Palono w niej kawę z dostaw UNRRA , a następnie kawę z przydziału od władz komunistycznych. Fabrykę marmolady w Płudach Pluton musiał wydzierżawić, żeby uzyskać środki na spłatę zadłużenia zagranicznego, które powstało tuż przed wojną, a którego nie można było spłacić podczas działań wojennych. Udało się też otworzyć kilka sklepów w Warszawie i dwa w Łodzi. Działały one nie tylko jako sklepy, ale również jako miejsca spożywania ciepłych napojów – herbaty i mleka oraz kupowanego w sklepie jedzenia. W 1946 roku Pluton wprowadził do sprzedaży wody mineralne z Krynicy i sole lecznicze z Iwonicza. Panu Tarasiewiczowi udało się również zawrzeć kontrakt na palenie kawy dla Ministerstwa Obrony Narodowej w 1947 roku. Niestety późniejsze przetargi, mimo niskich cen i wyśmienitej jakości kawy palonej w Plutonie, wygrywały przedsiębiorstwa państwowe.  Pluton handlował też w tym czasie pieprzem, importował pektynę, farby drukarskie, eksportował mak do USA, pulpy owocowe do Anglii, cebulę. Wszystkie te niestandardowe działania prowadzone były ze względu na duże zapotrzebowanie na środki pieniężne, w związku z odbudową palarni, sklepów i spłatą zadłużenia.

Walka władz komunistycznych z prywatnymi przedsiębiorcami

Bezpardonowa walka władz komunistycznych z prywatnymi przedsiębiorcami zaczęła dotykać firmę Pluton już w 1948 roku. Wtedy władze skarbowe nałożyły na tę warszawską palarnię kawy dwa domiary podatkowe za rzekome nieprawidłowości w prowadzeniu ksiąg rachunkowych. Na początku 1950 roku zabrano firmie koncesję na handel zagraniczny. Bank wypowiedział wtedy kredyt. Zarząd firmy, próbując ją ratować, musiał sprzedać urządzenia ze sklepów i wydzierżawić budynek fabryczny. Jednakże gwoździem do trumny było zabranie Plutonowi gruntu i budynku fabrycznego, na podstawie orzeczenia administracyjnego. Zarząd Plutona nie miał innego wyjścia i zgłosił do sądu upadłość.

W kolejnych latach Kordian Tarasiewicz odwoływał się od decyzji zabierającej jedyny majątek spółki i dzięki jego nieustępliwości, w 1958 roku przekazano budynek syndykowi masy upadłościowej Plutona. Dzięki sprzedaży budynku fabrycznego i mieszkalnego wszystkie zobowiązania spółki wraz z odsetkami zostały spłacone. W związku z tym sąd umorzył postępowanie upadłościowe Plutona. Firma Pluton TiM Tarasiewiczów założona w 1882 roku nadal istnieje.

Pluton nieustannie rozwijał swój asortyment kawy. W cenniku tej warszawskiej palarni kawy z 1912 roku znajdziemy takie mieszkanki jak: Mokka, Ceylon gruba, Java złota, Kuba, Rio, Guatemala, Perłowa. W późniejszych cennikach widniały inne mieszanki, np. Brazylijska, Brazylijska specjalna, Santos, Kilimandżaro, Jubileuszowa (stworzona z okazji jubileuszu firmy), Luksusowa. Dodano opisy tych mieszanek i tak np. Luksusowa opisywana była: „dla smakoszy, mieszanka na poobiednią moccę, wykwintna, o pełnej sile i aromacie”. W cennikach widniały (poza kawą) mieszanki zbożowe, cykoria, herbata, młynki, maszynki do kawy, dzbanki i puszki.

W mieszankach kaw Plutona używane były ziarna kawy najwyższej jakości, a proces palenia prowadzony był w rzemieślniczy sposób. Tak o jakości kawy zielonej i procesie palenia kawy mówił Jan Sobczyński – palacz, który przepracował w Plutonie 40 lat:

„Na zakończenie pragnę jeszcze w kilku zdaniach podać uwagi o paleniu kawy w naszej firmie. Przeciętnie palono dziennie od 20 do 40 worków, a w okresie świątecznym około 50 worków dziennie. Sprowadzano do kraju przeważnie szlachetne gatunki surowca i dlatego specjalnie firmie zależało na fachowym paleniu. Precyzja w pracy polegała na dopilnowaniu, aby przez upalenie nie ulotnił się aromat, aby dobry był smak kawy – co w dużej mierze zależy do palenia – a powierzchnia ziarna powinna być gładka i posiadać musi połysk. Zależnie od gatunku kawy proces palenia trwa od 14 do 15 minut. W związku z tym, że firma Pluton wychowała sobie dobrych fachowców, zapotrzebowanie na naszą kawę było bardzo duże i to niemal w całej Polsce.”

Polska kawa z Angoli

Tuż przed początkiem II wojny światowej Kordian Tarasiewicz dowiedział się o kilku Polakach, którzy mieli plantacje doskonałej kawy w Angoli. Byli to m.in. Pan Dekański, Pan Gebethner i hrabia Zamoyski. Pluton nawiązał kontakt z Panem Dekańskim i rozpoczął rozmowy w sprawie importu kawy z polskich plantacji. Niestety, wybuch II wojny światowej nie pozwolił na zrealizowanie tych śmiałych zamiarów – pierwszej w 100% polskiej kawy.

Tak o Polakach w Angoli pisał Pan Gebethner, właściciel jednej z plantacji: 

„[…] Jeśli chodzi o plantacje stanowiące własność Polaków, to trzeba wymienić Boa Serra o powierzchni 1000 ha należącą do hr. Michała Zamoyskiego, Sandivi – należącą do p. Dekańskiego, który zamieszkuje tam wraz z żoną i synem. Plantacja ta ma powierzchnię 600 ha. Mniej więcej taką samą plantację posiada p. Jesionowski – (Chera) oraz obecnie niżej podpisany (o powierzchni 2000 ha) pod nazwą Maria Krystyna. Wspomnieć jeszcze należy o plantacji p. Rodziewicza, położonej w innym „posto: Quissala. Stosunek władz kolonialnych do Polaków jest bardzo życzliwy. Na plantacjach, jako najcenniejszy produkt uprawia się kawę. Kawa wymaga przynajmniej sześcioletniego hodowania, zanim przyniesie odpowiednie plony. Należy jednak przypuszczać, że już w niedługim czasie będziemy mieli w Polsce własną kawę, sadzoną przez polskich osadników”.

Tak ten okres wspominała Zofia Rozpędowska, która odbywała praktyki w tej warszawskiej palarni kawy:

„Była jesień 1942 r. Minęło dopiero trzy, może cztery miesiące od podjęcia mojej pracy. Wychodząc z bramy przy ul. Grzybowskiej zauważyłam kawałek białego brystolu z napisem – „do magazynu” – i strzałkę. Papier fruwał na wietrze, był zmoczony deszczem. Zaraz poszłam do fabryki i poszukałam robotnika, który był tu „złotą rączką”. Nazywał się Piotrowski. Poprosiłam go, żeby mi pomógł, bo chcę zrobić napis na gładkiej wąskiej deseczce lub dykcie. Zapytałam, czy znajdzie się jakaś farba. Pan Piotrowski znalazł piękną deseczkę od jakiejś skrzynki, starannie ją przysposobił. Ja rozrysowałam napis i strzałkę. Litery były białe, koloru tła nie pamiętam. Razem umieściliśmy napis na murze i zaraz o tym zapomniałam, bo wydawało mi się to zupełnie naturalne. Po upływie krótkiego czasu wezwał mnie Pan Dyrektor Tarasiewicz i zapytał, czy chciałabym uczyć się rysować i poznać trochę teorii z tego zakresu. Byłam zachwycona, bo to leżało w sferze moich marzeń.”

„Pogłębiłabym swoją skromną wiedzę o reklamie. Pan Dyrektor znał graficzkę – znaną i uznaną już w swoim zawodzie panią Wandę Telakowską. W każdą sobotę zamiast do biura chodziłam na lekcje ze szkicownikiem i brulionem na notatki. […] Latem w 1943 zakończyłam lekcje u pani Wandy Telakowskiej. Po urlopie pan Dyrektor Kordian Tarasiewicz zaproponował mi rozpoczęcie studiów na SGH.”

„Firma te moje studia miała sfinansować. Spełniło się znów moje drugie marzenie. Byłam nieprzytomna ze szczęścia. Moi niektórzy bogaci koledzy ukończyli już pierwszy rok. W czasie okupacji szkoła nosiła nazwę: Miejska Szkoła Handlowa im. Edwarda Lipińskiego. Zajęcia trwały od 1 października 1943 r. do końca czerwca 1944 r. Wykłady dla „bogatych” odbywały się rano, a „biedacy” przychodzili na godzinę 15.30. Teraz moim majstersztykiem było, aby załapać się na zupę w Firmie, żeby nie iść na głodnego do szkoły, która mieściła się na ulicy Konopczyńskiego (zaułek ulicy Kopernika). […] Wkrótce Firma „Pluton” zorganizowała dla nas szkolenie i komisyjny egzamin. Dla mnie przebiegło to wszystko szczęśliwie. […] Zbliżały się święta Bożego Narodzenia i Nowy Rok. W Sylwestra my młodzi urządziliśmy imprezę rozrywkową, coś w rodzaju szopki. W styczniu zorganizowaliśmy choinkę dla dzieci. Firma dała każdemu dziecku torbę cukierków.”

Stanisław Hirszel urodzony w 1865 roku był bardzo aktywnym działaczem kupieckim i samorządowym. Był radnym Warszawy, członkiem Komitetu Obywatelskiego m. st. Warszawy podczas I wojny światowej, który był pierwszym polskim organem samorządu miejskiego przed uzyskaniem niepodległości. Był wiceprezesem Izby Polsko-Brazylijskiej, prezesem rady nadzorczej Komunalnej Kasy Oszczędności, prezesem zarządu Polskiej Centrali Importu Kawy i Kompanii Handlu Zamorskiego. Inicjator Tanich Kuchni i wydawania obiadów i herbaty dla osób ubogich. Był współtwórcą i aktywnie działał w Zrzeszeniu Importerów Kawy i Herbaty, które powstało w 1931 roku w celu ochrony interesów branży. Jakie działania podejmowało to zrzeszenie, można przeczytać w sprawozdaniu z działalności za 1937 rok.

Stanisław Hirszel – mąż opatrznościowy palarni kawy Pluton 

Kiedy rodzina Tarasiewiczów musiała opuścić Warszawę w 1915 roku, Pan Hirszel objął stanowisko dyrektora Plutona. Był przyjacielem Michała Tarasiewicza i zgodził się poprowadzić sprawy rodzinnej palarni kawy Tarasiewiczów podczas ich nieobecności w Warszawie. Plutonem kierował do swojej śmierci w 1934 roku. Pod kierownictwem Stanisława Hirszla Pluton rozwijał się dynamicznie i przynosił zyski oraz wypłacał dywidendy.  Dzięki biznesowym umiejętnościom ówczesnego dyrektora zarządzającego udało się przeprowadzić firmę przez I wojnę światową. Podczas gdy Hirszel stał na czele palarni kawy Pluton, w 1925 roku nastąpiło połączenie z największą konkurencyjną dla Plutona firmą „Towarzystwem Akcyjnym Wiktor Matyjewicz”, która wytwarzała „Kawę Molinari”. Dzięki połączeniu liczba sklepów wzrosła do 19 w całej Warszawie, przy czym na samej Marszałkowskiej do sześciu. Dzięki fuzji dwóch przedsiębiorstw majątek Plutona powiększa się o nieruchomość fabryczną przy ulicy Grzybowskiej 37 w Warszawie.

Do początku lat 30-tych następował stabilny rozwój firmy. Dyrektor Hirszel poszerzył asortyment kawy oraz wprowadził do sprzedaży herbatę. W czasie kryzysu gospodarczego malała konsumpcja kawy i herbaty, a nasilała się konkurencja. W 1934 roku w porównaniu do 1929 roku import kawy do Polski spadł o 15%, a herbaty o 32%. Spowodowało to spadek obrotów Plutona i spadek zysków, ale nie wiązało się to z redukcją pracowników. Jedynie wypłaty z zysków dla pracowników, które w najlepszym okresie firmy dochodziły do 3-miesięcznego wynagrodzenia, uległy obniżeniu. 

Tak o dyrektorze Hirszlu opowiadał jeden z dyrektorów Plutona Edward Siedliński: 

„Przypuszczać należało, że śmierć Dyrektora Hirszla ujemnie odbije się na biegu interesów „Plutona”. W jego rękach koncentrowało się całe nieomal życie Firmy. Rzutki, energiczny, zdolny, finansista nietuzinkowy ś.p. Hirszel ogarniał całokształt interesów powierzonej Mu placówki; znał każdą jej komórkę”.

Po śmierci Stanisława Hirszla kierownictwo Plutona objął Pan Kordian Tarasiewicz, który w jeszcze bardziej profesjonalny sposób rozwijał firmę

Kordian Tarasiewicz – ostatni przedwojenny dyrektor zarządzający palarni kawy Pluton – urodził się w Warszawie w 1910 roku. Pochodził z krakowskiej rodziny. Jego dziadek Tadeusz Tarasiewicz przeniósł się wraz z rodziną – żoną Zofią, synami –Janem, Tadeuszem i Michałem (ojcem Kordiana) oraz dwiema córkami z Krakowa do Warszawy pod koniec XIX wieku. Większość swojego 103 letniego życia spędził w Warszawie, z kilkuletnią przerwą, kiedy jego rodzina w 1915 roku zmuszona była opuścić Warszawę jako formalnie obywatele austriaccy, i wyjechać w głąb Rosji (Rizań, Moskwa, Kijów). Więcej o uchodźcach z 1915 roku można przeczytać w książce „Bieżeństwo 1915. Zapomniani uchodźcy”autorstwa Anety Prymaka-Oniszk, której streszczenie można znaleźć tutaj.

Jak opowiadał Kordian Tarasiewicz, jego imię jest ściśle związane z zawodem jego ojca, który był aktorem: „Moje imię Kordian pochodzi stąd, że mój ojciec, jako młody deklamator, wystąpił w pierwszym przedstawieniu, na terenie ziem polskich, „Kordiana” Słowackiego w Krakowie w 1899 roku. Była to rola wspaniała, która zupełnie zelektryzowała Kraków. Była jednocześnie manifestacją patriotyczną”. W 1929 roku Kordian Tarasiewicz rozpoczął studia w Szkole Głównej Handlowej i jednocześnie w 1930 roku zaczął praktykę w rodzinnej palarni kawy Pluton.

Młody dyrektor – duże wyzwania

W wieku 24 lat Kordian Tarasiewicz został dyrektorem palarni kawy Pluton, po śmierci długoletniego dyrektora firmy Pana Hirszla. Przed nowym dyrektorem stało wiele wyzwań, przede wszystkim zatrzymanie spadku obrotów i zysków firmy, borykającej się z trudnościami po Wielkim Kryzysie. Kordian Tarasiewicz rozpoczął wielokierunkowe działania naprawcze. Akcję oszczędnościową rozpoczęto od obniżenia wynagrodzeń pracowników, ale tylko tych najlepiej zarabiających – dyrektorów, personelu biurowego i najlepiej zarabiających robotników. Pan Kordian przeprowadził też modernizację sklepów firmowych, które jak sam mówił: 

„[…] ostatnio otwierane sklepy miały unowocześnione urządzenie wnętrz, to jednak w porównaniu ze sklepami Wedla, Fuchsa czy Leszczkowa jeszcze ciągle trąciły myszką”.

Rozwijał też sieć sklepów firmowych Plutona, których liczba w 1937 roku osiągnęła 31. Kolejnym krokiem pozwalającym zwiększyć obroty palarni kawy Pluton było zwiększenie liczby tzw. akwizytorów, którzy zajmowali się sprzedażą kawy w tzw. terenie. Jednym z innowacyjnych na owe czasy rozwiązań była reklama – wprowadzono kupony rabatowe, wydawano bezpłatnie kawę podczas targów, wysyłano ulotki. Więcej o reklamie kawy Pluton można przeczytać tutaj.

Kordian Tarasiewicz przyczynił się również do zmiany znaku firmowego na nowy przedstawiający ziarenko kawy w płomieniu, autorstwa Jerzego Hryniewieckiego. Opakowania i reklamy Plutona projektował również znany artysta Eryk Lipiński.

Wszystkie te działania Kordiana Tarasiewicza wraz z całą załogą, przyczyniły się do szybkiego rozwoju palarni kawy Pluton. Przed II wojną światową udział Plutona w imporcie kawy w Polsce stanowił aż około 4,5%. Sukcesy Kordiana Tarasiewicza jako przedsiębiorcy były wynikiem czterech zasad, które spisał jako: „zapewniające powodzenie w rozwoju przedsiębiorstwa”. Są to: 

„1. Przedsiębiorstwo zarówno duże, jak i małe powinno starać się wyrobić sobie opinię solidnego postępowania. […] 2. Dobór pracowników jest następnym ważnym elementem rozwoju i powodzenia przedsiębiorstwa. […] 3. Konieczny jest stały postęp techniczny i organizacyjny. […] 4. Bardzo pożytecznym dla przedsiębiorstwa może być udział jego kierownictwa w organizacjach gospodarczych branżowych czy regionalnych. […]”

Kordian Tarasiewicz – przedsiębiorca w czasie wojny i komunizmu

W czasie II wojny światowej Kordian Tarasiewicz wykazywał się nie tylko wielką przedsiębiorczością, ale i wrażliwością na tragedię pracowników Plutona i całego społeczeństwa. Więcej o działaniach na rzecz pracowników w czasie II wojny można przeczytać tutaj, a o przedsiębiorczości ostatniego dyrektora zarządzającego Plutona tutaj.

Kordian Tarasiewicz pomimo wielkich zniszczeń wojennych, które dotknęły palarnię kawy Pluton, próbował odbudować firmę. Niestety, niesprzyjające prywatnym firmom działania władz komunistycznych zmusiły Pana Kordiana do ogłoszenia upadłości Plutona. Jako człowiek honoru nie poddał się i dzięki swojej wytrwałości spłacił wszystkie długi. Więcej na ten temat tutaj. 

Kordian Tarasiewicz – autor książek

Kordian Tarasiewicz jest autorem wielu książek nie tylko tych o kawie czy palarni kawy Pluton. Pisał też o tenisie –jego ulubionym sporcie oraz o Warszawie. Listę książek napisanych przez Kordiana Tarasiewicza można znaleźć tutaj. 

Kordian Tarasiewicz umarł 16 grudnia 2013 roku w Warszawie w wieku 103 lat. Jego marzeniem była reaktywacja firmy Pluton, którą realizujemy od 2016 roku.

Jerzy Hryniewiecki, profesor Politechniki Warszawskiej, urodził się w 1908 roku w Warszawie. W 1936 roku ukończył architekturę na Politechnice Warszawskiej. Uczestniczył w walkach z niemieckim okupantem na Pomorzu w 1939 roku. 

Był projektantem lub współprojektantem wielu obiektów przemysłowych i użyteczności publicznej. Zaliczały się do nich projekty zakładów „H. Cegielski” w Poznaniu, Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu, Fabryki Samochodów Ciężarowych w Lublinie, Huty im. Bieruta w Częstochowie. Najsłynniejszymi jego projektami były projekty Stadionu X-lecia w Warszawie, Hali Sportowo-Widowiskowej „Spodek” w Katowicach i „Supersamu” w Warszawie.

Więcej o Jerzym Hryniewieckim można przeczytać tutaj.

Jerzy Hryniewiecki – przygoda z Plutonem

W czasie, kiedy Plutonem kierował Kordian Tarasiewicz, ta warszawska palarnia kawy przeszła wiele zmian. Jedną z nich było zatrudnienie znanych polskich grafików, którzy projektowali opakowania, ulotki i reklamy. Jednym z tych młodych grafików, którzy współpracowali z Plutonem, był Jerzy Hryniewiecki. 

Kordian Tarasiewicz ogłosił konkurs na nowe logo Plutona na Politechnice Warszawskiej na wydziale architektury. Na konkurs ten nadesłano około 20 prac. Trzy z nich zostały wyróżnione. Zarząd palarni kawy Pluton zdecydował się na wybranie projektu Jerzego Hryniewieckiego, który zdobył drugie miejsce w konkursie. Projekt ten przedstawiał ziarenko kawy w płomieniu. Odtąd wszystkie opakowania, ulotki, papier firmowy, a nawet samochody firmowe były oznaczone tym nowy logo.

Hryniewiecki projektował również dla Plutona blaszane opakowania kawy, opakowania na cykorię w kostkach oraz wykonał projekt pomalowania karoserii samochodów firmowych Plutona. Dolna część karoserii miała kolor brązowy, górna kolor jasnokremowy z umieszczonym nowym logo Plutona. Na dachu również umieszczono logo Plutona, tak aby jadący tramwajem potencjalni konsumenci widzieli to logo.

Tak otwarcie sklepu wspominała Pani Janina, w liście przesłanym do Kordiana Tarasiewicza w 1962 roku:

„Otwarcie sklepu nastąpiło 22.I.1937 roku w obecności panów Kordiana Tarasiewicza, Mojzykiewicza i Filipowskiego. Zainteresowanie początkowo było duże, piękne wnętrze, nowy sklep warszawskiej firmy budził ciekawość poznaniaków. Kupowano w małych ilościach – wyraźnie wyczuwało się brak zaufania. Położenie sklepu było korzystne, ale konkurencje olbrzymie, zasiedziałych firm poznańskich. „Leitgeber” – sklep naprzeciwko nas [na stronie 10 publikacji Związku Towarzystw Kupieckich można znaleźć wzmiankę o tej poznańskiej firmie], „Milachowski”  na ulicy Ratajczaka, „Meinl” pod nr 5 na tejże ulicy i sklep firmy „Szumilin”. Zaczęła się żmudna praca zdobywania klienteli. Głównymi odbiorcami było ziemiaństwo, profesorowie wyższych uczelni, lekarze, adwokaci – lecz niestety przeciętny poznańczyk wolał popierać firmy poznańskie i kupować tam, gdzie mu było bliżej. Parę razy spotkałam się z tym, że klient, prawdopodobnie stolarz, czuł się obrażony, że meble nie zostały wykonane w Poznaniu. Trzaskając drzwiami, opuszczał sklep, mówiąc:

W czasie II wojny światowej, kiedy brakowało kawy i herbaty, Janina Pampuch zapewniała działanie sklepu poprzez sprzedaż słodyczy kupowanych w „Goplanie”, firmie „Kanold” Leszno oraz w Wedlu. Słodycze przewożono wózkami dziecięcymi z zachowaniem największej ostrożności. Asortyment w sklepie Plutona zmieniał się ciągle w zależności od dostępności towaru. Handlowano więc rękawiczkami, świecami, skarpetkami.  W styczniu 1940 roku sklep Plutona w Poznaniu był jedynym sklepem przy ulicy 27 Grudnia, którego nie zajął okupant niemiecki. W lutym 1940 roku sklep został przejęty przez Hugona Taubego, który był przesiedlony z Niemiec i który posiadał swoją palarnię kawy w Rydze. Zatrzymał on Janinę Pampuch na stanowisku kierowniczki sklepu aż do 1943 roku.

Jan Tarasiewicz darzył Panią Gajównę wielkim zaufaniem i szacunkiem. Miała ona jego pełnomocnictwo do reprezentowania Plutona w Łodzi. Miała wszelkie uprawnienia do otwierania nowych sklepów. W czasie jej kierownictwa regionem łódzkim, w Łodzi zostało otwartych pięć sklepów firmowych. 

Walentyna Gajówna zajmowała się nie tylko sklepami łódzkimi, ale wszystkimi działającymi poza Warszawą – w Sosnowcu, Częstochowie, Lublinie, a nawet w Kijowie. Do jej zadań należało całościowe zarządzanie sklepami, a więc szkolenie i dobór pracowników, utrzymywanie asortymentu w sklepach i zapewnienie ich odpowiedniego wyglądu. Jak mówił Kordian Tarasiewicz: „była ona takim ambasadorem Plutona poza Warszawą”. Biorąc pod uwagę pozycję kobiet w Polsce na przełomie XIX i XX wieku (kobiety prawa wyborcze uzyskały dopiero w 1918 roku), powierzenie przez zarząd Plutona tak odpowiedzialnych zadań Pani Gajównie, świadczy o tym, że założyciele palarni kawy Pluton wyprzedzali swoje czasy.

W 1942 roku po przejściu na emeryturę Pani Gajówna spisała swoje doświadczenia zawodowe w Plutonie. Oto ich fragment: „W roku 1908 od 1 marca przyznała firma paniom pracującym w sklepie prowizję od obrotów w wysokości 15% do podziału. Na następne lata przypada w Warszawie okres wytężonej pracy nad udoskonaleniem ekstraktu kawy. Przybywa też coraz więcej sklepów i coraz więcej artykułów sprzedaży, jak kawa Hag, której wyłączną sprzedaż na Królestwo Polskie otrzymał „Pluton”.

O przedsiębiorczości i wybitnych zdolnościach organizatorskich Pani Gajówny, poza osiągnięciami w Plutonie, świadczy fakt, że była współzałożycielką oddziału łódzkiego Narodowej Organizacji Kobiet, jak donosiło „Hasło Łódzkie” z 20 lutego 1930 roku. 

Więcej o polskich organizacjach kobiecych można przeczytać tutaj.